วิธีรับมือน้ำท่วม (อุทกภัย) · ข้อความจากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
อุทกภัยหรือน้ำท่วมถือเป็นภัยธรรมชาติที่สร้างความเสียหายต่อประเทศไทยมากที่สุด ก่อให้เกิดความสูญเสียชีวิตและทรัพย์สิน โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน บริเวณที่ราบลุ่ม ที่ลาดเชิงเขา ที่ราบลุ่มริมฝั่งแม่น้ำ มีความเสี่ยงต่อการเกิดอุทกภัยในหลายรูปแบบ ทั้งน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก และน้ำล้นตลิ่ง เพื่อป้องกันและลดผลกระทบจากอุทกภัย กระทรวงมหาดไทย โดยกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ขอแนะข้อควรรู้เพื่อเตรียมพร้อมรับมือ และการปฏิบัติตนอย่างถูกต้องและปลอดภัยเมื่อเกิดอุทกภัย ดังนี้
การเตรียมพร้อมรับมืออุทกภัย
- ติดตามข้อมูลสภาพอากาศและปริมาณน้ำในพื้นที่ อาทิ พยากรณ์อากาศ ประกาศเตือนภัย ระดับการขึ้น - ลงของน้ำในแม่น้ำ ระดับน้ำทะเลหนุน ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย และการคาดการณ์แนวโน้มสถานการณ์ภัย พร้อมปฏิบัติตามคำเตือนอย่างเคร่งครัด
- สังเกตสัญญาณความผิดปกติทางธรรมชาติ อาทิ ระดับน้ำในแม่น้ำเพิ่มสูงขึ้น น้ำในลำน้ำมีสีขุ่น หรือเปลี่ยนเป็นสีเดียวกับสีดินภูเขา ฝนตกหนักต่อเนื่อง สัตว์ป่าแตกตื่น มีเสียงดังอื้ออึงมาจากป่าต้นน้ำ หากสังเกตพบสัญญาณดังกล่าว ให้ติดตามเฝ้าระวังสถานการณ์ภัยอย่างใกล้ชิด จะได้เตรียมพร้อมรับมือและอพยพหนีภัยทันท่วงที
- จัดเตรียมสิ่งของเครื่องใช้ที่จำเป็นไว้ใช้ในช่วงน้ำท่วม อาทิ เครื่องอุปโภคบริโภค ยารักษาโรค จัดเก็บเอกสารสำคัญไว้ในถุงพลาสติกและซองกันน้ำ รวมถึงวัสดุที่สามารถลอยน้ำได้ เช่น ยางในรถยนต์ แกลลอนน้ำ เป็นต้น สำหรับใช้ยึดเกาะพยุงตัวขณะเดินลุยน้ำท่วม โดยจัดวางไว้ในบริเวณที่นำติดตัวไปได้ทันทีที่ต้องอพยพ
- ป้องกันน้ำท่วมบ้าน โดยกำจัดขยะมิให้อุดตันท่อน้ำ ทางระบายน้ำ กำจัดวัชพืชและสิ่งกีดขวางทางน้ำ เพื่อให้น้ำไหลผ่านได้โดยสะดวก พร้อมนำกระสอบทรายมาจัดวางเป็นแนวคันกั้นน้ำหรือเสริมคันดินบริเวณรอบบ้าน รวมถึงตรวจสอบให้อยู่ในสภาพมั่นคงแข็งแรงอยู่เสมอ
การปฏิบัติตนเมื่อเกิดอุทกภัย · กรณีสามารถอาศัยอยู่ในบ้านเรือน
กรณีสามารถอาศัยอยู่ในบ้านเรือน ให้ปฏิบัติ ดังนี้
- ขนย้ายสิ่งของเครื่องใช้ขึ้นที่สูง โดยเฉพาะเครื่องใช้ไฟฟ้าและสิ่งของมีค่าให้พ้นจากระดับน้ำท่วม รวมถึงอพยพสัตว์เลี้ยงไปอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย
- ตัดกระแสไฟฟ้า โดยปิดสวิตช์ไฟ สับคัตเอาท์ เพื่อป้องกันกระแสไฟฟ้ารั่วทำให้ถูกไฟฟ้าดูด ห้ามใช้และสัมผัสเครื่องใช้ไฟฟ้าขณะที่ร่างกายเปียกชื้นหรือยืนอยู่บนพื้นที่ชื้นแฉะ เพราะจะทำให้ถูกไฟฟ้าดูดเสียชีวิตได้
- เดินทางในช่วงน้ำท่วมด้วยความระมัดระวัง โดยใช้ไม้สำรวจเส้นทาง ไม่เดินลุยน้ำในช่วงกลางคืน เพราะเสี่ยงต่อการพลัดตกน้ำ
- ไม่เข้าใกล้แนวสายไฟ เสาไฟฟ้าหรือสัมผัสวัตถุที่เป็นสื่อนำไฟฟ้า อาทิ โลหะ ตะกั่ว อลูมิเนียม ทองแดง เพราะหากมีกระแสไฟฟ้ารั่ว จะทำให้ถูกไฟฟ้าดูดเสียชีวิต
- สวมรองเท้าบูททุกครั้งเมื่อเดินลุยน้ำ เพื่อป้องกันอันตรายจากสัตว์มีพิษ วัสดุมีคมทิ่มหรือตำเท้า หากน้ำท่วมสูง ควรใช้วัสดุที่ลอยน้ำได้ยึดเกาะพยุงตัวขณะเดินลุยน้ำท่วม จะช่วยป้องกันการจมน้ำ
- ระมัดระวังภัยในช่วงน้ำท่วม โดยเฉพาะการจมน้ำ อุบัติภัยจากไฟฟ้า สัตว์มีพิษที่อาจหนีน้ำเข้ามาอาศัยในบ้าน เศษแก้วหรือวัสดุมีคมที่จมอยู่ใต้น้ำ รวมถึงโรคระบาดในช่วงน้ำท่วม ทำให้ได้รับอันตรายเพิ่มขึ้น
- ไม่ประกอบกิจกรรมบริเวณที่น้ำท่วมสูงและมีกระแสน้ำไหลเชี่ยว อาทิ จับสัตว์น้ำ ทำการเกษตร เพื่อป้องกันการจมน้ำ อีกทั้งไม่ควรอยู่ในน้ำเป็นเวลานาน เพราะอาจเป็นตะคริว ทำให้จมน้ำเสียชีวิต
การปฏิบัติตนเมื่อเกิดอุทกภัย · กรณีต้องอพยพออกจากพื้นที่
กรณีต้องอพยพออกจากพื้นที่ ให้ปฏิบัติ ดังนี้
- อพยพไปตามเส้นทางที่ปลอดภัย โดยคำนึงถึงความปลอดภัยในชีวิต ให้การช่วยเหลือเด็กและคนชราก่อน พร้อมปฏิบัติตามแผนการอพยพหนีภัยไปยังสถานที่ปลอดภัย
- ไม่อพยพไปตามเส้นทางที่เป็นทางไหลของน้ำ หลีกเลี่ยงการเดินข้ามลำน้ำที่มีระดับน้ำสูงเหนือเข่าและมีกระแสน้ำไหลเชี่ยว เพราะอาจถูกน้ำพัด และได้รับอันตรายจากท่อนไม้หรือก้อนหินที่ลอยมาตามน้ำ
- ห้ามขับรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ผ่านบริเวณที่มีน้ำท่วมสูง เพราะความแรงของกระแสน้ำอาจพัดรถออกนอกเส้นทาง ทำให้รถจมน้ำ ก่อให้เกิดอันตรายได้
การจัดเตรียมถุงยังชีพ
ประชาชนที่อาศัยในพื้นที่เสี่ยงภัยควรจัดเตรียมสิ่งของเครื่องใช้ที่จำเป็นไว้ในถุงยังชีพ เพื่อให้สามารถดำเนินชีวิตในช่วงที่เกิดภัยพิบัติได้อย่างน้อย 3 - 5 วัน
- เครื่องอุปโภคบริโภค อาทิ ข้าวสาร อาหารแห้ง อาหารกระป๋อง น้ำดื่มสะอาด ยารักษาโรค
- สิ่งของเครื่องใช้ที่จำเป็น อาทิ ไฟฉาย ถ่านสำรอง เทียนไข ไฟแช็ก นกหวีด เชือก ถุงพลาสติกสีดำ กระดาษชำระ น้ำยาฆ่าเชื้อโรค มีดพับ ที่เปิดกระป๋อง
- เอกสารสำคัญ อาทิ บัตรประจำตัวประชาชน ทะเบียนบ้าน โฉนดที่ดิน สมุดบัญชีธนาคาร พร้อมจัดทำสำเนาไว้หลายๆ ชุด และจัดเก็บไว้ในถุงพลาสติกหรือซองกันน้ำ เพื่อป้องกันเอกสารได้รับความเสียหาย
ทั้งนี้ ควรจัดเก็บถุงยังชีพไว้ในจุดที่ปลอดภัย รวมถึงหมั่นตรวจสอบสิ่งของเครื่องใช้ในถุงยังชีพให้อยู่ในสภาพที่สามารถนำมาใช้งานได้ทันทีเมื่อเกิดสถานการณ์ภัย
ลักษณะการเกิดอุทกภัย
- น้ำป่าไหลหลาก พื้นที่เสี่ยง: บริเวณที่ลาดเชิงเขา ที่ราบลุ่มใกล้ภูเขาสูงและป่าต้นน้ำ · สาเหตุ: เกิดจากฝนตกหนักบนภูเขาสูงต่อเนื่อง ทำให้มีปริมาณน้ำสะสมจำนวนมาก จนดินและรากไม้ไม่สามารถดูดซับน้ำไว้ได้ ส่งผลให้น้ำไหลบ่าลงสู่ที่ราบต่ำหรือที่ลาดเชิงเขาอย่างรวดเร็ว โดยน้ำจะพัดพาต้นไม้ กิ่งไม้ ดิน ทราย และหินลงมาด้วย ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรง
- น้ำท่วมฉับพลัน พื้นที่เสี่ยง: ที่ราบลุ่มริมฝั่งแม่น้ำ ที่ลุ่มต่ำริมน้ำ ทางน้ำไหลผ่าน ในเขตชุมชนเมือง พื้นที่ชายฝั่งทะเล · สาเหตุ: เกิดจากฝนตกหนักต่อเนื่อง จนไม่สามารถระบายน้ำได้ทัน เขื่อนหรือฝายพังทลาย ภาวะน้ำทะเลหนุนสูงในช่วงที่ฝนตกหนัก ทำให้มวลน้ำปริมาณมากไหลเข้าท่วมพื้นที่อย่างรวดเร็ว
- น้ำล้นตลิ่ง พื้นที่เสี่ยง: ที่ราบลุ่มริมฝั่งแม่น้ำ · สาเหตุ: เกิดจากฝนตกหนักต่อเนื่อง ทำให้ระดับน้ำในแม่น้ำเพิ่มสูงขึ้น มีสิ่งกีดขวางทางน้ำ ลำน้ำตื้นเขิน ประกอบกับมีน้ำเหนือไหลบ่าลงมาในช่วงที่น้ำทะเลหนุนสูง ส่งผลให้น้ำเอ่อล้นตลิ่งท่วมพื้นที่ลุ่มต่ำริมฝั่งแม่น้ำ
สาเหตุการเกิดอุทกภัย
- ฝนตกหนักต่อเนื่อง จากอิทธิพลของพายุหมุนเขตร้อนหรือความกดอากาศต่ำพาดผ่านพื้นที่ ทำให้ฝนตกเป็นบริเวณกว้างติดต่อกันเป็นเวลานาน จนดินไม่สามารถดูดซับน้ำ และแหล่งน้ำตามธรรมชาติไม่สามารถรองรับน้ำปริมาณมากไว้ได้
- ฝนตกหนักบริเวณภูเขา ทำให้มีปริมาณน้ำสะสมจำนวนมากบนภูเขาหรือป่าต้นน้ำ และไหลบ่าลงสู่ที่ราบเชิงเขาอย่างรวดเร็ว
- น้ำทะเลหนุนสูง ทำให้ระดับน้ำในแม่น้ำเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้น้ำไม่สามารถระบายลงทะเลได้ทัน จึงเอ่อล้นตลิ่งเข้าท่วมพื้นที่ริมฝั่งแม่น้ำ
- ภัยธรรมชาติอื่น อาทิ แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด สึนามิ คลื่นซัดฝั่ง เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอุทกภัยได้
- การตัดไม้ทำลายป่า ทำให้ไม่มีรากไม้ดูดซับน้ำ เมื่อเกิดฝนตกหนักบริเวณภูเขา น้ำจึงไหลบ่าลงสู่พื้นที่ด้านล่างอย่างรวดเร็ว
- การสร้างถนนและสิ่งปลูกสร้างกีดขวางทางไหลของน้ำ การถมดินเพื่อปรับพื้นที่ การบริหารจัดการน้ำที่ไม่มีประสิทธิภาพ
เอกสารฉบับนี้ไม่มีหัวข้อการปฏิบัติตนหลังน้ำลด · ดูเพิ่มที่ https://www.disaster.go.th หรือโทร 1784
ดูประกาศเตือนภัย ฝน และระดับน้ำล่าสุดของตำบลของคุณ: https://thaiready.org/search
เกณฑ์ระดับที่ใช้ (ของหน่วยงาน)
ฝุ่น PM2.5 เฉลี่ย 24 ชม. ตามเกณฑ์ของกรมควบคุมมลพิษ:
- ดีมาก: ไม่เกิน 15 มคก./ลบ.ม.
- ดี: มากกว่า 15 ถึง 25 มคก./ลบ.ม.
- ปานกลาง: มากกว่า 25 ถึง 37.5 มคก./ลบ.ม.
- เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ: มากกว่า 37.5 ถึง 75 มคก./ลบ.ม.
- มีผลกระทบต่อสุขภาพ: มากกว่า 75 มคก./ลบ.ม.
ฝนสะสม 24 ชม. ตามเกณฑ์ของกรมอุตุนิยมวิทยา:
- ฝนเล็กน้อย: มากกว่า 0 ถึง 10 มม.
- ฝนปานกลาง: มากกว่า 10 ถึง 35 มม.
- ฝนหนัก: มากกว่า 35 ถึง 90 มม.
- ฝนหนักมาก: มากกว่า 90 มม.
เกิดเหตุฉุกเฉิน โทรถึงหน่วยงานโดยตรง
ThaiReady ไม่ใช่เว็บไซต์ของรัฐ ไม่ประเมินหรือคาดการณ์แทนหน่วยงาน และไม่รับแจ้งเหตุ
ข้อความในหัวข้อของหน้านี้คัดคำต่อคำจาก เอกสาร “อุทกภัย ภัยใกล้ตัวที่ต้องเรียนรู้...เตรียมพร้อมรับมือ” ของกองเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย (เอกสารไม่ระบุปีที่พิมพ์ · ดาวน์โหลดเมื่อ 21 ต.ค. 2569) เปิดต้นฉบับ (PDF) ↗ · ThaiReady ไม่ได้แต่งคำแนะนำเพิ่ม